ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΕ ΘΕΑ

Σκέφτομαι τα μεγάλα μουσεία. Metropolitan, Βρετανικό, Λούβρο, Βερολίνο. Επίσης: Εθνικό Αρχαιολογικό στην Αθήνα, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, Μουσείο Ηρακλείου. Και αυτά που είναι δίπλα στους μεγάλους αρχαιολογικούς χώρους: Δελφοί, Ολυμπία, Δίον. Δεν έχουν θέα. Οι επισκέπτες εστιάζονται στα εκθέματα που είναι μέσα, όχι έξω από το μουσείο.

Το νέο Μουσείο της Ακρόπολης διαφέρει. Δεν είναι μόνο Μουσείο, είναι και παρατηρητήριο. Ο αρχιτέκτονας Tschumi διευκρινίζει οτι το δικό του σχέδιο είναι μοναδικό στον κόσμο από αυτή την άποψη. Ενδιαφέρουσα η ιδέα. Αλλά όπως και κάθε άλλη νέα και μη δοκιμασμένη ιδέα, πριν την υλοποιήσεις πρέπει να την αναλύσεις, να τη δοκιμάσεις, να την τροποποιήσεις. Τα μεταξωτά βρακιά …

Ισως η επιτροπή κρίσης του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού που επέλεξε το σχέδιο Tschumi να σκέφτηκε σε βάθος τα ζητήματα. Ισως. Σίγουρα όμως δεν έκανε τον κόπο να μοιραστεί με τους λοιπούς Ελληνες τους προβληματισμούς της. Γι αυτό και το θέμα της κατεδάφισης των διατηρητέων τέθηκε ξαφνικά και εκ των υστέρων.

Ας σκεφτούμε λοιπόν εξ αρχής το θέμα. Συνήθως τα μουσεία είναι εσωστρεφή και δεν έχουν θέα. Αυτό είναι περίπου αυτονόητο όταν βρίσκονται μέσα στον αστικό ιστό, και μακριά από αξιοθέατα ή μνημεία. Αυτά που είναι σε όμορφα τοπία (ένα πάρκο, ή ένα ποτάμι) καμμιά φορά έχουν πολλά ανοίγματα προς τη φύση — πχ το Dumbarton Oaks στη Washington. Συνήθως όμως και αυτά είναι εσωστρεφή (Musee d’ Orsay, Tate) — γιατί ο επισκέπτης έρχεται στο μουσείο για τα εκθέματα.

Τι συμβαίνει όταν το Μουσείο είναι μέρος ενός σημαντικού χώρου μνημείων; Η δοκιμασμένη πρακτική ορίζει οτι το Μουσείο είναι ένα σεμνό κτίριο, συνήθως χαμηλό και τοποθετημένο έτσι ώστε να μην ενοχλεί το χώρο, ει δυνατόν να μη φαίνεται από αυτόν. Οι επισκέπτες βλέπουν τα μνημεία περπατώντας γύρω από αυτά, ή στέκοντας σε φυσικά σημεία παρατήρησης –εκείνα τα σημεία που είχαν υπόψη τους οι αρχαίοι αρχιτέκτονες. Στην περίπτωση της Ακρόπολης, λ.χ., το κατ’ εξοχήν τέτοιο σημείο είναι ο λόφος του Φιλοπάππου.

Πόσο σημαντικό είναι λοιπόν για τον επισκέπτη να μπορεί να παρατηρεί το μνημείο μέσα από το Μουσείο; Ελάχιστα, αν έχει χρόνο να περιηγηθεί στην περιοχή. Γίνεται όμως πολύ σημαντικό όταν έρχεται για μια γρήγορη ξενάγηση, για να βγάλει τις φωτογραφίες του και να έχει φύγει σε δυό ώρες.

Το σχέδιο Tschumi κατ αρχάς εξυπηρετεί αυτόν τον βιαστικό επισκέπτη. Εξυπηρετεί και κάτι άλλο, που ίσως είναι πολύ σημαντικό, ίσως όχι, και θα φανεί στην πράξη: τη δυνατότητα να βλέπεις παράλληλα τα γλυπτά του Παρθενώνα και τον ίδιο τον Παρθενώνα.

Από την άλλη πλευρά, για να βλέπει, πρέπει και να φαίνεται. Είναι σωστά σχεδιασμένο για να φαίνεται; Και από ποιά σημεία; Για την απάντηση θα βοηθήσει μια αναδρομή στην ιστορία των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών για το Μουσείο, και των αποφάσεων της πολιτείας.

Από το 1978 είχαν κηρυχθεί διατηρητέα εννέα κτίρια επί της Διονυσίου Αρεοπαγίτου (σε σύνολο δεκατριών που υπήρχαν από τον αριθμό 15 ως το αριθμό 39), όχι μόνο επειδή το καθένα είχε αρχιτεκτονική αξία, αλλά επειδή όλο το μέτωπο της Αρεοπαγίτου θεωρήθηκε σημαντικό αρχιτεκτονικό σύνολο. Η αξία αυτής της απόφασης φάνηκε ιδιαίτερα απο τη στιγμή που ο δρόμος έγινε πεζόδρομος, και είναι, κατά πολλούς, «ο ωραιότερος πεζόδρομος της Ευρώπης».

Στον διαγωνισμό του 1989 δόθηκαν τρεις εναλλακτικές θέσεις για το νέο μουσείο: ο χώρος του εστιατορίου Διόνυσος, χωρίς κτίρια γύρω γύρω και με την καλύτερη θέα προς την Ακρόπολη, το οικόπεδο Μακρυγιάννη, και η Κοίλη, που δεν βλέπει την Ακρόπολη. Στην περίπτωση Μακρυγιάννη, οι προδιαγραφές όριζαν οτι τα διατηρητέα παραμένουν – και η γενική ιδέα ήταν για ένα μουσείο ενταγμένο στον ιστό της πόλης. Το σχέδιο που πήρε το πρώτο βραβείο, αλλά δεν υλοποιήθηκε, ήταν για το Μακρυγιάννη. Ηταν σχετικά χαμηλό και εσωστρεφές, αλλά είχε το γνωστό «μάτι» που έβλεπε τον Παρθενώνα. Οι μελετητές έγραψαν οτι προτίμησαν το χώρο αυτό επειδή εκεί «όντας περιβεβλημένο από τον αστικό ιστό το νέο μουσείο δεν θα παρεμβαίνει στο περιβάλλον.»

Στον τελευταίο κλειστό διαγωνισμό ήταν δεδομένος ο χώρος του Μακρυγιάννη, και ίσχυε, όπως πριν, οτι τα διατηρητέα παραμένουν. Αρα, κατά τεκμήριο, η ανεμπόδιστη θέα δεν ήταν πρωταρχικό μέλημα. Για να υπάρχει όμως οπτική επαφή με την Ακρόπολη δόθηκε δυνατότητα το κτίριο να σηκωθεί ψηλά, ώστε να βλέπει πάνω από το κτίρια της Αρεοπαγίτου. Το σχέδιο Tschumi αξιοποίησε πλήρως αυτή τη δυνατότητα, με τη αίθουσα/ δώμα των γλυπτών του Παρθενώνα, από όπου φαίνεται όχι μόνο ο Παρθενώνας, αλλά όλος ο ιερός βράχος μέχρι τη ρίζα του, μέχρι και τον αρχαίο περίπατο που είναι πάνω από το θέατρο του Διονύσου. (Σημειώνω οτι κυκλοφορεί φωτογραφία που είναι εμφανώς τραβηγμένη από την άκρη της εξέδρας του εστιατορίου, με τη λεζάντα οτι είναι η θέα από την αίθουσα των γλυπτών του Παρθενώνα! Επιπολαιότητα ή παραπληροφόρηση;)

Με τη λύση αυτή δόθηκε μια χρυσή τομή, τουλάχιστο κατά την τότε εκτίμηση του ΚΑΣ. Σε συνεδρίαση το 2003 το ΚΑΣ διαπιστώνει ότι « έχει αντιμετωπισθεί το ζήτημα της σχέσεως του μουσείου με τον βράχο της Ακροπόλεως, εκτιμάται δε ότι το μουσείο δεν είναι ορατό από την Δ. Αρεοπαγίτου και συνεπώς δεν επιβαρύνει τα μνημεία και τα διατηρητέα κτίρια εκατέρωθεν της οδού». Το δε Συμβούλιο της Επικρατείας το 2005 καταγράφει αυτή τη διαπίστωση, για να απορρίψει τις προσφυγές που είχαν γίνει κατά της ανέγερσης του μουσείου. Δηλαδή το ΚΑΣ και το ΣτΕ θεώρησαν θετικό οτι το μουσείο κρύβεται πίσω από τα διατηρητέα. Δεν γνωρίζω ποιά από τις επιστήμες του ανθρώπου μπορεί καλύτερα να εξηγήσει τη μεταστροφή του ΚΑΣ το Ιούλιο του 2007: η πολιτική επιστήμη, η πολεοδομία, οι σπουδές τουριστικών επαγγελμάτων ή η ψυχιατρική;

Πόσο λοιπόν εμποδίζουν τη θέα από το Μουσείο τα διατηρητέα; Εδώ υπάρχει ενα σχετικό σκοτάδι στην πληροφόρηση, γιατί η διοίκηση του Μουσείου αρνείται σε τρίτους, καθώς και στους περισσότερους δημοσιογράφους, να μπουν για να αποκτήσουν ίδια άποψη. Παρόλα αυτά, φαίνεται να ισχύουν τα εξής: Αν στέκεσαι στο ισόγειο, τα δυό κτίρια κρύβουν πλήρως την Ακρόπολη. Αν στέκεσαι στον πρώτο όροφο, που είναι κάτω από το επίπεδο της εξέδρας του εστιατορίου, τη θέα προς τα πάνω την σκεπάζει η ίδια η εξέδρα. Αν είσαι στο δεύτερο όροφο, του εστιατορίου, μέσα από το κτίριο του Μουσείου βλέπεις άνετα τον Παρθενώνα και αρκετό μέρος του βράχου παρακάτω. Αν όμως βγείς στην εξέδρα και πλησιάσεις τα διατηρητέα, το οπτικό σου πεδίο σταδιακά κλείνει από τις πλάτες τους. Τέλος, όταν είσαι στο μεγάλο δώμα των γλυπτών του Παρθενώνα, η θέα είναι εξαιρετική.

Πότε αποφασίστηκε οτι η Ακρόπολη πρέπει να φαίνεται και από το ισόγειο; Αν αυτό ήταν βασικό στοιχείο του σχεδίου του κου Tschumi, γιατί επελέγη αυτό το σχέδιο, ενώ η πολιτεία είχε ορίσει οτι τα διατηρητέα μένουν; Μάλλον δευτερεύον θα πρέπει να θεωρήθηκε τότε το ζήτημα.

Από τα λεγόμενα του ίδιου του κου Tschumi φαίνεται οτι και αυτός δεν θεωρεί μείζον το θέμα. Πρώτον, στις 11/07/07 στο ΥΠΠΟ δήλωσε οτι το σχέδιο του λειτουργεί είτε με είτε χωρίς τα διατηρητέα. Δεύτερο, διαβάστε αυτό το απόσμασμα από αυτά που φέρεται να είπε: «Οταν στέκομαι στον εξώστη του Μουσείου και ατενίζω αναρωτιέμαι αν θα πρέπει ο διάλογος να είναι ανάμεσα σε δύο μέρη ή αν θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά τα δύο κτίρια του 1930. Μήπως πρόκειται για μια θορυβώδη παρέμβαση; Οι απαντήσεις είναι δικές σας. Εγώ μόνο ρωτώ. … Καμία απάντηση δεν μπορεί να είναι λάθος και καμία εντελώς σωστή» (υπογράμμιση δική μου). Σημειώνω οτι αναρωτιέται όταν στέκεται «στον εξώστη» του Μουσείου, δηλάδή στην εξέδρα όπου κυρίως εντοπίζεται το πρόβλημα της θέας.

Αν όμως η θέα προς την Ακρόπολη έχει αντιμετωπιστεί, αυτό που είναι σήμερα πρόβλημα είναι η ποιότητα του περίγυρου που έχει το νέο Μουσείο. Δεν επιτρέπεται από την είσοδο ενός σημαντικού δημόσιου κτιρίου να φαίνονται οι πίσω όψεις κτιρίων που δεν είχαν σχεδιαστεί για να φαίνονται. Γι αυτό πρέπει να ληφθούν μέτρα. Αυτά όμως σε επόμενο κείμενο.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: